محمد مهدى ملايرى
390
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
فتح مذار پايتخت استان شادبهمن بلاذرى خبر فتح مذار را به صورتى بيان مىكند كه از خلال آن با همه ايجازى كه در آن به كار رفته نشانى اين عامل جديد را مىتوان ديد . وى تمام رويدادهاى جنگى عتبة را در اين استان پهناور و تسلّط بر آنها را در اين چند جمله كوتاه خلاصه كرده : « عتبة پس از اسكان همراهان خود به ابلّه روى آورد و با مردم آنجا به نبرد پرداخت و با جنگ آنجا را گشود و از آنجا به فرات آمد ، بر مقدمهء لشكريانش مجاشع بن مسعود بود آنجا را هم با جنگ گشود ، و از آنجا به مذار آمد مرزبان آنجا به جنگ با او شتافت ولى خداوند او را شكست داد و همه لشكريانش غرق شدند و خود او تسليم شد ولى عتبة گردنش را زد ، و از آنجا به دشت ميشان رفت در حالى كه مردم آنجا همگى براى مقابله با او گرد آمده بودند ولى او در يورش به آنها پيشدستى كرد آنها هم شكست يافتند . عتبة دهقانان آنها را كشت و پس از آن بىدرنگ به ابرقباد رفت و آنجا را هم خداوند بر او گشود . « 1 » » دربارهء غرق لشكريان مرزبان مذار البته در اين اشارههاى كوتاه نمىتوان در خبر فتح مذار براى اين نكته كه لشكريان مرزبان مذار همگى در آب غرق شدند ، با اينكه جنگ در خشكى بوده نه در آب ، توضيحى يافت . ولى مىتوان در پيرامون اين خبر از منابع ديگر اطلاعات ديگرى به دست آورد كه پرتو بيشترى بر اين خبر بيفكند . از جملهء اين اطلاعات يكى اين است كه به روايت طبرى اين مرزبان يكى از بزرگان با اسم و رسم دولت ساسانى بوده و پيروزى بر او كه فتح مذار و همهء اين استان پهناور و آباد را به دنبال داشته به آسانى به دست نيامده ، و عتبة هم آن را كارى كوچك نمىشمرده بلكه آن را يكى از كارهاى درخشان خود مىدانسته آنچنانكه براى رساندن خبر آن پيروزى به خليفه ، پيك مخصوصى كه طبرى نام او را انس بن حجيّة اليشكرى
--> ( 1 ) . فتوح البلدان ، ص 420 - 421 .